ساغریسازان از ابتدا تاکنون *



وجه تسمیه
این محله از ترکیب ۲ کلمه ساغری به معنای کفش و سازان تشکیل شده است چون این محله دردورانی راسته کفاشان بوده است. جمعیت محله ساغریسازان بنابر آخرین آمار که در محدوده بافت فرسوده قرار دارد9203 نفر ودارای تراکم جمعیتی 03/163درصدی میباشد.
اولین محله رشت
علت این که این محله را اولین محله شهر رشت می نامند این است که تراکم مسجد و حمام در این محدوده زیاد می باشد.
گذرهای معروف
چندین گذر معروف در این محله قرار دارد که از آن جمله می توان سنگ پل، دانشسرا را نام برد.
مساجد
از مساجد معروف این محله می توان مسجد حاج سمیع قدیمی ترین مسجد از نظر کارشناسان آثار باستانی که متشکل از ده فیل پا با سقفی سنتی و سفال چین شده است، مسجد گلدسته که در قدیم گلدسته ای داشت که از آنجا می شد تمام رشت رادید مسجد معروف دیگر مسجد آقا سید عباس می باشد که مدفن ۲ تن از نوادگان امامان در آنجا قرار دارد.
خواهر امام
از معروفترین بقاع متبرکه گیلان به شمار می رود که در محله ای به همین نام در رشت قرار دارد. نام اصلی او فاطمه اخری است وی دخت چهارم امام موسی کاظم (ع) و خواهر امام رضا (ع) بوده است.او در سال 971 هجری قمری چشم به جهان گشود و 4 ساله بود که پدر بزرگوارش به شهادت رسید. امام زاده فاطمه اخری پس از شهادت پدر بزرگوارش بر اثر ظلم و جورحکومت عباسی به دیلمان سفر کرد و در سن 24 سالگی به علت بیماری درگذشت. آرامگاه او هم اکنون زیارتگاه دوستداران اهل بیت (ع) است.
ساغريسازان بخشي ازمحله‌ي بزرگ زاهدان است و از جمله محلات قديمي شهر رشت محسوب مي‌شود. در منابعمعتبر از جمله قديمي‌ترين نقشه‌ي شهر رشت منسوب به ذوالفقارخان مهندس كه به سال 1249 خورشيدي تهيه شده نام اين محله وجود دارد. در اين نقشه به حمام ساغريسازان،مسجد ساغريسازان، بازار ساغريسازان، گذر ساغريسازان، بقعه‌ي آقا سيدعباس و مسجد ومدرسه‌ي حاج سميع اشاره شده است. همچنين رابينو در كتاب «ولايات دارالمرز ايران» كهدر سال 1917 ميلادي منتشر كرده به مناره‌ي مسجد ساغريسازان يا همان گلدسته و بقعه‌يساغريسازان اشاره كرده است و اين‌ها بدان معناست كه اين محله و بناهاي ياد شده‌ي آنبيش از يك و نيم قرن قدمت دارد.
اين محله از يك راسته بازار تشكيل مي‌‌شود و درحقيقت دومين راسته بازار رشت است كه در امتداد خيابان بحرالعلوم (شهناز سابق) قراردارد ولي با احداث خيابان مطهري در سال‌هاي 58-1356، از بخش اصلي بازار رشت جدا شدهاست. ساغريسازان در انتهاي شرقي بافت قديم رشت قرار داشته و از شمال به محله‌يخواهر امام، از جنوب به محله‌ي ويشگاهي (گذر فرخ)، غرب به خيابان مطهري و شرق بهمحله‌ي سرچشمه (كوي رسالت) محدود است.
ساغري در لغت به معني نوعي چرم دباغي شدهو نيز نوعي كفش مخصوص علما و طلاب است. بنابراين نام اين محله برگرفته ازفعاليت‌هاي صنعتگران و كسبه‌ي آن در قديم بوده (و نزديكي آن با محله‌ي دباغيان نيزبدين دليل قابل توجيه است) ولي امروزه اين راسته به مشاغل ديگري اختصاص يافته است. هرچند ساخت‌وسازهايي جديد در جاي‌جاي اين محله به چشم مي‌خورد، ولي همچناناصالت خود را حفظ كرده است و هر كسي در گذر از اين محله فضاهاي قديمي رشت را احساسمي‌كند. هنوز هم بازار ساغريسازان با ابنيه‌ي قديمي و تاريخي يادآور دوره‌ي قديمشهر رشت است.
بر اساس تحقيقات انجام شده در سال 1381 محله‌ي ساغريسازان داراي 665/79 هكتار مساحت و تراكم جمعيت آن 198 نفر در هكتار است. اين محله همچنين 3960دستگاه واحد مسكوني، 1400 باب واحد تجاري فعال، 349 باب واحد تجاري غيرفعال دارد كهاز واحدهاي تجاري فعال 8 باب قصابي، 70 باب خواربارفروشي، 23 باب ميوه‌فروشي و 10باب نانوايي است. در اين محله مشاهير و چهره‌هاي علمي بسياري پا به عرصه گذاشته‌و هركدام تاكنون خدمات ارزنده‌اي به جامعه‌ي بشري ارايه داده‌اند كه از جمله بايدبه پروفسور مجيد سميعي، دكتر آذر اندامي و... را نام برد.
قابليت‌هاي فرهنگيو سياحتي
در اين محله آثار و امكنه‌ي قديمي متعددي وجود دارد كه برخي عبارت‌انداز:
زيارتگاه‌هاي آقا سيدعباس و آقا سيدابراهيم
اين دو سيد جليل‌القدر ازفرزندان امام موسي كاظم (ع) هستند كه زيارتگاه آنان از جمله مراكز مذهبي شهر رشتاست. مطابق شجره‌ي موجود، بناي اين بقعه متصل به مسجد است و تنها ويژگي بازمانده ازقدمت بنا، درِ چوبي دولنگه‌ي بسيار زيياي آن است كه در كنار محراب مسجد قرار دارد ومنقش به آيات قرآني و تذهيبي فوق‌العاده زيباست. تاريخ ساخت اين بقعه كه بر در چوبيآن حك شده 1243 هجري قمري است.
مسجد ساغريسازان يا مسجد گلدسته
اين مسجداز مساجد قديمي شهر رشت است كه بنا بر آن‌چه روي كتيبه‌ي مرمري گلدسته‌اش حك شدهبود، در سال 1246 هجري قمري به دستور حاجي علي تاجر شيرواني بنا شد و بعدها توسطسيدرضي رودباري مرمت گرديد. متاسفانه گلدسته‌ي مسجد پس از زلزله‌ي سال 1369 بهبهانه‌ي احتمال فروريختن تخريب شد.
مسجد و مدرسه‌ي حاج سميع
اين دوبنا در گذر بين ساغريسازان و محله‌ي خواهر امام واقع است. اين گذر ميدانگاهي وسيعدارد كه در روزهاي عزاداري محرم محل تجمع دسته‌هاي عزاداري مي‌شود. در گذشته مسجدحاج سميع كه به همت خاندان بزرگ سميع احداث شده بود، مدرسه‌اي قديمي در سمت جنوبداشت كه طلاب علوم قديمي در آن درس مي‌خواندند و ساكن بودند و يكي دو تن از پزشكانقديمي نيز در اين مدرسه مطب داشتند. مدرسه‌ي حاج سميع در دوران سلطنت رضاشاه بهدبيرستان دخترانه‌ي شاهدخت تبديل شد و پس از انقلاب نيز به‌عنوان مدرسه‌ي علوم دينيبراي استفاده‌ي خواهران طلبه اختصاص يافت و متاسفانه در نهايت تخريبشد.
حمام حاجي
از جمله بناهاي ديگر اين محله حمام حاجي جعفر حج‌فروش ياحمام حاجي است كه به‌دليل اختلافات مالكيتي خوشبختانه تاكنون از تخريب جان به‌دربرده و اينك جزو آثار تاريخي به ثبت رسيده است. اين حمام از حمام‌هاي قديمي شهر رشتاست كه به‌واسطه‌ي كاشي‌كاري‌هاي خود ارزش بالا و جايگاه خاصي دارد. كاشي‌كاري‌هاياين حمام تاريخي را مشهدي يوسف كاشي‌ساز در سال 1308 هجري قمري انجام داد كه در آنصحنه‌ي جنگ رستم با ديو سفيد و مناظري از باغ و بوستان و تمثال احمدشاه قاجار وسلاطين قديم ايران به چشم مي‌خورد. خوشبختانه سازمان ميراث فرهنگي هم‌اكنون در حالمرمت اين بناست تا از تخريب بيشتر آن جلوگيري شود. در سال جاري در حينخاك‌برداري از يك ساختمان قديمي و مخروبه در محله‌ي ساغريسازان كوزه‌اي پر ازسكه‌هاي نقره و مسي متعلق به دوران قاجار كشف شد كه اين امر نشانگر قدمت بالاي اينمحله از نظر تاريخي و فرهنگي است.
خانه‌ي سميعي
ساغريسازان در گذشته ازمحلات اعيان‌نشين رشت به‌حساب مي‌آمد كه به‌سبب سكونت ساكنانش اعتبار فراواني داشت. از جمله خاندان سميعي در اين محله سكونت داشتند كه از چهره‌هاي شاخص شهر رشت بودند. در حال حاضر ساختماني دوطبقه متعلق به اين خاندان در اين محله وجود دارد كه ازنمونه‌هاي شاخص معماري گيلان است.
موقعيت محله در طرح تفضيلي شهررشت
ساغريسازان جزو مشخصه‌هاي ناحيه‌ي هشت طرح تفضيلي محسوب مي‌گردد. براساستقسيمات شهري مصوب در طرح تفضيلي، اين ناحيه از يك مركز ناحيه و چهار مركز محله تشكيل گرديده است. بايد توجه داشت كه به‌دليل نزديكي اين ناحيه به هسته‌ي مركزيشهر، محل استقرار برخي از كاربري‌هاي مركز شهر است. اين ناحيه اصولاً داراي بافتيمتراكم و بسيار پرجمعيت است و از ديگر ويژگي‌هاي آن بايد به طول نسبتاً زيادشبكه‌هاي تعريضي در مقايسه با ساير نواحي شهر اشاره كرد. بنابراين طرح تعريض شبكه‌هاي موجود كه ضرورت سامانبخشي به وضعيت نامناسب ترافيكي موجود است، سبب از بين رفتن برخي از كاربري‌ها مي‌شودمحله ساغريسازان و بافت فرسوده‌ي آن
محله‌ي ساغريسازان هم‌اكنون در بافت قديمي و فرسوده‌ي شهر رشت قرار دارد و درسال‌هاي اخير با توجه به سياست‌هاي دولت مبني بر نوسازي بافت‌هاي فرسوده مورد توجهقرار گرفته است. محدوده‌ي بافت فرسوده‌ي شهر رشت بر مبناي شاخص‌هاي فرسودگي كالبديتعريف شده و در مصوبه‌ي 16/3/1384 شوراي‌عالي شهرسازي و معماري ايران و اطلاعاتارايه شده از سوي سازمان مسكن و شهرسازي گيلان و مشاورين تهيه كننده‌ي طرح‌هاي جامعو تفضيلي شهر رشت و پس از كنترل ميداني توسط شركت مادر تخصصي عمران و بهسازي شهريتعيين شده است. براساس نقشه‌ي تعيين شده مساحت محدوده‌ي قانوني شهر 811/670/14هكتار و مساحت بافت فرسوده‌ي آن 554/797 هكتار است. بنابراين هرگونه مداخله در جهتتجميع و نوسازي بايد در چهارچوب طرح‌هاي بهسازي و نوسازي باشد كه به تصويب شركتعمران و بهسازي شهري و كميسيون ماده‌ي 5 خواهد رسيد. با توجه به سياست‌هاي جديدشهرداري و شوراي اسلامي شهر رشت، كساني كه در بافت‌هاي فرسوده‌ي رشت ساخت‌وساز كننداز 50 درصد تخفيف در عوارض و نوسازي برخوردار مي‌گردند كه اين امر خود گام مثبتي درهدايت و تحول اين امر است. در سال‌هاي اخير شركت سرمايه‌گذاري ساختمان ايران يكمجتمع مسكوني 80 واحدي در اين محله احداث كرده است.
*این متن بخشی از سند راهبردی توسعه محلات شهر رشت است که توسط خانم فاطمه قدیمی ، مدیر روابط عمومی شهرداری رشت در اختیار مجله ناجه گذاشته شده بود