علیزاده مدیرکل گردشگری و میراث فرهنگی گیلان در گفت و گو با ناجه: هتلداری در گیلان همچنان به شیوه سنتی است / مدیران هتل ها نباید به شیوه قدیم منتظر آمدن مسافر باشند / با همکاری جایکا روستایی در حاشیه تالاب انزلی تبدیل به پروژه بوم گردی می شود






مجله ناجه: رضا علیزاده از جمله مدیرانی است که ردپای او را می توان در حوزه روزنامه نگاری جستجو کرد. در عین حال گردشگری را از پایین ترین سطوح کارشناسی آغاز و در حال حاضر تصدی اداره کلی را به عهده دارد که سه حوزه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مسوولیت سنگینی را بر دوش او نهاده است؛ وی از سال 1378 با تحصیلات کارشناسی ارشد تاریخ فعالیت خود را در بنیاد ایران شناسی با عنوان کارشناس پژوهشی آغاز و از سال 1381 همزمان با تدوین برنامه ملی توسعه گردشگری وارد سازمان ایرانگردی و جهانگردی شد. تجربه همکاری او در بخش های مختلف گردشگری استان قزوین، سرانجام موقعیتی را فراهم آورد تا با مسوولیت معاونت گردشگری وارد استان گیلان شود و اگرچه در دولت احمدی نژاد از تصدی پست های مدیریتی دور ماند، اما همکاری با گروه مدیریت جهانگردی دانشگاه های پیام نور استان گیلان ، دانشگاه راهبرد شمال و برخی موسسات تخصصی گردشگری استانهای گیلان و مازندران تجربه ی جدیدی از فعالیت های علمی را برای وی فراهم آورد. علیزاده همزمان با روی کار آمدن دولت یازدهم، به عنوان مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان گیلان منصوب شد. با وی درباره وضعیت هتل داری در گیلان گفت و گو کردیم.
س‌- استان گیلان ، استان مسافرخیزی است و اولین اولویت برای یک مسافر اقامتگاه است. هتل های موجود در گیلان در چه سطحی از استانداردهای جهانی که هیچ ، استانداردهای ملی هستند؟
ج: در حال حاضر 240 مجموعه اقامتی در قالب هتل،هتل آپارتمان،مجتمع گردشگری،مهمانپذیر با ظرفیت 15450 تخت، خدمات اقامتی به گردشگران ارایه می دهند، اما این مجموعه ها هنوز نتوانستند با استانداردهای بین المللی خود را تطبیق دهند، البته این موضوع معطوف به استان گیلان نیست چه بسا دایره ی شمول آن کل کشور را در بر می گیرد و این به دلیل آن است که هنوز یک فضای حرفه ای در بخش خدمات گردشگری حاکم نشده و بسیاری از فعالان گردشگری در چارچوب استاندارادهای بین المللی مبادرت به ارایه خدمات نمی کنند.

س‌- آیا معیار ستاره هایی که برای هتل های ایران در نظر گرفته می شود با معیارهای بین المللی یکی است؟
ج: استانداردهای فنی و سطح بندی هتل ها کاملا مشخص است و در همه جا از یک استاندارد تبعیت می کنند، اما برخی برندهای بین المللی سعی می کنند با شیوه ی مشخص و با ویژگی های منحصر به فرد خود خدمات اقامتی ارایه دهند، در عین حال ممکن است برخی خدمات هتلهای بین المللی تضادهایی در کشور ما ایجاد کنند که الزاما آن خدمات باید محدود و حذف شود مثل کازینو، دیسکو و... که تناسبی با ارزشهای دینی و اعتقادی و هنجارهای پذیرفته شده کشور ما ندارد و البته گردشگران واقف به این موضوع هستند و انتظاری از بابت دریافت این نوع سرویس ها و خدمات در کشور ما ندارند.

س‌- مثلا هتلی که می گویند در فلان شهر ایران 5 ستاره است براساس معیارهای جهانی است یا استانداردهای داخلی؟
ج: آن چیزی که در گردشگری خیلی مهم است و همه کشورها به عنوان یک کد اخلاقی به آن پایبند هستند، احترام به قوانین،مقررات،ارزشها،هنجارها و قواعد عرفی و دینی کشورهای میزبان است، همانطور که عرض کردم ممکن است به لحاظ فیزیکال، اصول فنی ایجاد هتل 5 ستاره در یک نقطه از کشورمان رعایت شده باشد، اما به دلیل ضرورت رعایت چارچوبهای گفته شده، برخی خدمات که در سایر کشورها الزامی به پایبندی آن وجود ندارد، در هتلهای داخلی حذف شود و قدری از استانداردهای بین المللی فاصله گرفته شود.اما باید توجه کنیم وقتی به ضرورت، خدماتی در هتل نادیده گرفته می شود باید سایر بخشها تقویت و یا با خلاقیت به معیارهای جهانی خود را نزدیک کنیم.

س‌- هتل های گیلان چرا حتی در مسافرخیز ترین روزهای سال خالی از مسافر هستند؟
ج: وقتی از فعالیت حرفه ای در گردشگر صحبت می کنیم، بحث ها فقط متمرکز در ارتقا سخت افزاری هتل ها نیست، مهمترین موضوع مدیریت حرفه ای و اثرگذار است به شکلی که بتوان توجیه اقتصادی سطح سرمایه گذاری را برآورده کرد، سرمایه گذاران و مدیران ما ضمن توجه به کیفی سازی محیطی و ساختارفیزیکی هتلها باید به موضوعات دیگر نیز توجه داشته باشند، نکته کلیدی اول در دنیای توسعه یافته موضوع بازاریابی ست، دیگرزمان آن گذشته مدیران گردشگری در محل هتل منتظر مسافر و گردشگر بمانند، بلکه با ورود به بازارهای هدف گردشگری با شگردها و شیوه های مختلف خدمات خود را عرضه و هتلها را به صورت سالانه گارانتی می کنند یا طی توافق با توراپرتورها در پکیج های مختلف قرار می دهند، این شکل از کار کمک می کند نرخ اشغال تخت در طول سال نوسان نداشته باشد و به جهت برنامه ریزی هدفمند از سوی تورگردانان متناسب با رویدادها و موضوعات و جاذبه ها در مناطق مختلف دنیا، هتل برخوردار از سفرهای سازمان یافته شوند، متاسفانه هنوز مدیران هتل های ما بسیار محدود در این چرخه قرار گرفته اند و هنوز شیوه عمل سنتی و هتل ها منتظر مسافر عبوری و یا فصلی هستند این حالی است مدیران هتلها با بکار بستن شیوه های مدرن بازاریابی و ورود به بازارهای هدف گردشگری از طریق مذاکره با تورگردانان، شرکت در نمایشگاه های تخصصی گردشگری و نیز انعقاد قراردادهای سالانه می توانند حاشیه ی امنی برای سرمایه گذاری خود داشته باشند، این موضوعات در دوره های آموزشی که بعضا با حضور مدرسان،صاحب نظران و مشاوران شرکت های بزرگ گردشگری مکررا یادآوری شده اما کمتر مورد توجه قرار می گیرد و رکود فصلی را به بار می آورد.

س‌- چرا استقبال از هتل های استان همسایه مانند مازندران بهتر از گیلان است؟
در خصوص زیرساختها و روبناهای گردشگری در برخی استانها باید ریشه های تاریخی هر یک بررسی و تحلیل شود، در پیش از انقلاب در استانی مثل مازندران سرمایه گذاری های چند وجهی اعم از راه های دسترسی، هتل سازی، تفرجگاه های مختلف صورت گرفته و سطح دسترسی از چند محور در کوتاه ترین زمان ممکن و بعلاوه راه آهن رونق بیشتری به آن منطقه داده است، اما ما در سالهای اخیر شاهد این موضوع هستیم با ایجاد بزرگراه قزوین – رشت و ایجاد مجموعه های مختلف در استان گیلان قدری این فضا شکسته و میل به گردشگری در استان گیلان نیز افزایش یافته است، ضمن اینکه در تلاشیم جهت دهی فعالیت را از گردشگری انبوه که تبعات بسیاری برای جامعه محلی ایجاد می کند به سمت گردشگری سازمان یافته و تخصصی هدایت کنیم؛ ضمن اینکه تلقی این است که در آینده نزدیک با اتمام پروژه راه آهن قزوین – رشت – آستارا شاهد رشد فزآیندی در گردشگری داخلی و نیز گردشگران خارجی باشیم.

س‌- مسافر داخلی وقتی به گیلان می آید بیشتر ترجیح می دهد چادر بزند یا در خانه کاشانه ها اقامت کند یا در هتل های ارزان قیمت و مسافرخانه ها. به عبارتی هتل برای مسافران داخلی گران است. دلیلش عدم جذب گردشگر حرفه ای است یا عدم نسبت عادلانه میان قیمت ها و امکانات هتل ها؟
ج: البته برای پدیده چادرخوابی به ویژه در شهرهای شمالی کشور چند دلیل وجود دارد که نباید موضوع را صرفا به تعرفه های قیمتی هتل ها تعمیم دارد، شما بارها دیده اید حتی گردشگرانی که با اتومبیل های گرانقیمت سفر می کنند و بضاعت مالی لازم برای استقرار در هتل را دارند ترجیح می دهند شب را در چادر سرکنند، بخشی از دلیل این موضوع وضعیت جغرافیایی و آب و هوایی گیلان است که مسافر خسته از های و هوی زندگی شهری و آپارتمان نشینی رها شدن در دل طبیعت را بر حضور در چارچوب بسته هتل ترجیح می دهد، برخی از مسافران هم اساسا نوع سفر در قالب چادرخوابی را ترجیح می دهند و اساسا سبک باری و آسان سازی سفر در انگیزه های سفر آنها نهفته است که در دنیا نیز این نوع گردشگری وجود دارد، برخی از مسافران هم اطلاعات اندکی از خدمات سفر دارند و فکر می کنند حضور در هتل یعنی پرداخت هزینه های سنگین، در حالیکه ما برای تمام طیف ها و گروه های اجتماعی با تعرفه های متفاوت خدمات داریم از مهمانپذیر در پایین ترین سطح درجه بندی اقامتی تا هتل های 5 ستاره که نرخنامه های خاص خود را دارند، برخی از گردشگران نیز از خدمات اقامتی و پذیرایی مجموعه های گردشگری ناراضی هستند، ترجیح آنها این است به جای پرداخت هزینه های گزاف و اخذ خدمات نازل و بی کیفیت خود مدیریت سفر را به عهده گرفته و چادرخوابی و تهیه غذا توسط خانواده و یا اعضا گروه، وضعیت سفررا تحت کنترل خود داشته باشند، بعضی از گردشگران هم روحیه جمع گرایی را ندارند و هتل ها به نوعی از انگیزه های روانشناسی سفر آنها به دور است چادرخوابی و یا خانه مسافر ترجیح سفر آنهاست، عده ای محدودی هم هستند چارچوب های کنترلی هتل ها را نمی پسندند و به دنبال خدمات غیرمتعارف و غیر قانونی هستند که از استقرار در اقامتگاه های رسمی اجتناب دارند، بنابراین پدیده چادرخوابی یا اقامت در خانه مسافر مباحث کارشناسی خود را دارد و نباید صرفا به موضوع نرخنامه ها این موضوع را وابسته دانست.

س‌- بنده موارد زیادی دیدم که حتی توریست های خارجی هم در هتل های ارزان قیمت ترجیح می دهند اقامت کنند تا هتل های گران قیمت. به عبارتی توریست خارجی که هتل های بسیار بهتری در کشور خودش دارد ترجیح می دهد در مسافرت به ایران و مخصوصا گیلان بیشتر از جاذبه های طبیعی بهره ببرد تا به دنبال مسافرت رفاهی باشد. چه کار باید کرد که این مسافران را نیز جذب هتل ها کرد؟
ج: گردشگری تابعه عرضه و تقاضاست به همین جهت باید متناسب با ذایقه گردشگر خدمات ارایه کنیم اینکه به گردشگر تکلیف کنیم در هتل اقامت کند در دنیای توسعه یافته ی گردشگری مرسوم نیست، مسافرهتل، براساس نوع تقاضا و نیاز و عوامل انگیزه شناسی، مسافر هتل است، مسافر چادرخواب یا خانه مسافر هم نیز به اجبار هتل را نمی پذیرد، بنابراین باید تلاش کرد جهت دهی سرمایه گذاری را متنوع و متناسب با نیاز گردشگران تعریف کنیم، مثلا بازار هدف گردشگری خارجی ما در اروپا ممکن است به گردشگری روستایی یا اکوتوریسم علاقمند باشد،نگاه سیستمی به این موضوع توجه میدهد بجای تمرکز بر رو هتل های با سطوح و کلاس بالا بر روی اقامتگاه های بوم گردی و طبیعت گردی یا ساماندهی خانه های روستایی متمرکز شویم تا تامین کننده ی خدمات مورد انتظار گردشگر خارجی باشیم، چه بسا درآمدهای ارزی ناشی از گردشگری ورودی بدین شکل بیشتر باشد و البته به نظر می رسد گیلان با موقعیت اقلیمی و جغرافیایی در زمینه گردشگری روستایی، سلامت، اکوتوریسم، ماجراجویانه، ورزشی با محوریت کوهنوردی،صخره نوردی، تفریحات آبی بتواند فارغ از نگاه سرمایه گذاری های سنگین در زمینه هتل سازی، از طریق اقامتگاه های روستایی، بوم گردی، اکوکمپ های ورزشی و موارد دیگر موفق تر عمل کند.

س‌- آیا هتل داران در گیلان نمی توانند قیمت های اقامت را کاهش دهند؟
ج: به نکته درستی اشاره کردید، هتلداران ما در بزنگاه های مختلف باید تحلیل اقتصادی درستی ارایه دهند، اینکه فکر کنیم مقطع به مقطع با افزایش نرخنامه ها توان مالی را حفظ می کنیم سخت در اشتباه ایم، چرا که ما در سالهای گذشته به جهت تحریم اقتصادی کشور و تنگناهای اقتصادی، مردم سفر را در اولویت آخر برنامه ریزی زندگی خود قرار دادند و یا ترجیح دادند با ملاحظات خود به ارزان ترین شکل ممکن سفر کنند یا مقصدهای کوتاه را برگزینند، در این فضا اقتضا می کرد مجموعه های گردشگری با انگیزه سازی براساس کاهش قیمت و کیفی سازی خدمات، برنامه سفر را در سبد خانوار حفظ کنند، اگرچه سفر به عنوان یک نیاز روحی و روانی همواره باید در اولویت خانواده ها باشد، اما براساس نیازروزمره و مایحتاج اصلی مثل خورد و خوراک و پوشاک، درمان و بهداشت و آموزش، همواره سفر در اولویت آخر قرار داشته است چه بسا اینکه گران شدن سفر نیز با کاهش انگیزه خانواده ها برای گردشگری کمک کند، در حالیکه فعالان گردشگری کشورهای توسعه یافته برای هر بازه زمانی تعرفه ها و خدمات خود را دارند و در زمان غیرپیک، سفرهای ارزان قیمت را پیشنهاد می دهند.

س‌- اما هتل های گیلان علاوه بر نرخ بالایشان، امکانات مناسبی هم ارایه نمی دهند. نه استخر و باشگاهی و نه حتی رستوران خوبی. دلیلش چیست؟
ج: هتل ها براساس نوع درجه بندی خدمات ارایه می دهند، هتلهای در سطوح پایین الزامی به ارایه خدمات ورزشی ندارند، اما هتل های 4 و 5 ستاره حتما باید این موضوع را ببینند، ما در تلاشیم از طریق شرکت مادرتخصصی سمگا به عنوان عامل تطبیق استانداردسازی و شرکت های معرفی شده استانداردسازی را آغاز کنیم و بعضا در برخی هتل های این طرح اجرا شده است، اما به دلیل اینکه اهمیت این موضوع را در سالهای گذشته هتلداران درک نکرده بودند، کمتر با طرح تطبیق ارتباط برقرار کردند، اما در سالهای اخیر نه تنها پذیرش موضوع صورت گرفته بلکه هتلهای جدیدالاحداث هم به بهترین شکل در حال تعبیه مجموعه های ورزشی هستند.

س‌- با خودشان که صحبت می کنید می گویند دولت باید به آن ها سوبسید بدهد. آیا وظیفه دولت تخصیص سوبسید است یا اینکه از راه های دیگری باید حمایت کرد از هتل داران؟
ج: به لحاظ سیاسی کشور از برنامه اول توسعه تا برنامه ششم که پیش رو داریم یک پوست اندازی ساختاری به لحاظ نظام برنامه ریزی از سیستم دولتی به سمت اقتصاد باز نموده است یعنی عملا به ویژه از برنامه سوم به بعد برون سپاری و عدم تصدی گری دولت در بخش خصوصی تاکید خاصی داشته است، اینکه دولت بخواهد در اموری که حوزه نفوذ بخش خصوصی است و جریان بر مدار اقتصاد و پول جریان دارد، ورود کند، به نظر از خرد اقتصاد متکی بر بخش خصوصی به دور باشد، چنانکه حتی تلاش شده است در کالاهای اساسی نیز وضعیت تغییر پیدا کرده و با برنامه های زیرساختی و حذف یارانه ها، فعالیت های مولد را به جریان اندازد، به نظر می رسد بخش خصوصی باید به یک باورپذیری و تعمیق نگاه اقتصادی مبتنی بر عقلانیت و خردکارشناسی برسد تا ابتکار را از دولت گرفته و خود محوریت پیدا کند، سرمایه گذار بخش خصوصی باید از بدعادتی سالهای ابتدایی انقلاب که اقتضا زمان خود بود،خارج شود و مسیر فعالیت های اقتصادی را فعال و پویا نگهدارد، اگرچه دولت در بخش سرمایه گذاری بخش گردشگری تا 8 درصد یارانه برای نرخ سود را پرداخت می کند و برخی پروژه ها هم از تسهیلات صندوق توسعه ملی که از نرخ سود پایینی برخوردار است، بهره مند هستند.

س‌- الان هتلی در یکی از شهرهای گیلان ساخته شده که علاوه بر تسهیلات فراوانی که دریافت کرده اما هنوز نتوانسته فاز دوم خود را شروع کند و حتی با آنکه برای جذب گردشگر خارجی بسیار تبلیغ می کند و خودش را یک هتل 5 ستاره معرفی می کند اما حتی پرسنل پذیرش اش قادر به تکلم به زبان خارجی نیستند. این ضعف ها ناشی از چیست؟
ج: در کلیت موضوع ممکن است در یک جاهایی اشکالاتی وجود داشته باشد مثلا در حوزه صنعت پروژه ای در همین استان می توان سراغ گرفت میلیاردها تومان تسهیلات دریافت نموده اما هم پروژه پیشرفت خوبی ندارد و هم بازپرداخت آن صورت نگرفته است، این مصداق تعمیم به تمامی حوزه های صنعت وجود ندارد، در گردشگری هم وضع به همین منوال است ممکن است در پروژه ای اشکال مورد نظر شما وجود داشته باشد، اما در سایر پروژه ها هم هزینه ها به درستی صورت گرفته و در سالجاری افتتاح آنها صورت می گیرد و هم با ایجاد بانک اطلاعاتی از نیروی انسانی، درصدد جذب افراد متخصص هستند. یک نکته قابل توجه این است که در سالهای اخیر هم مراکز آموزشی و دانشگاهی با اخذ مجوز رشته های گردشگری تا پایه کارشناسی ارشد اقدام بسیار خوبی به انجام رسانده اند و هم موسسات آموزشی تخصصی گردشگری نیز مبادرت به آموزشهای حرفه ای در بخش هتلداری و تورگردانی نموده اند که بسیاری از افراد آموزش دیده وارد بازار کسب و کار بخش گردشگری شده اند، اما این کفایت موضوع را نمی کند و تمامی تاسیسات گردشگری از مراکز اقامتی و پذیرایی و دفاتر خدمات مسافرتی گرفته تا سیستم حمل و نقل ، پلیس، مراکز گردشگری درمانی و سایر صنوف باید تحت آموزش های تخصصی قرار گیرند تا اهداف گردشگری و رضایتمند حاصل شود.

س‌- اگر بخواهیم جمع بندی کنیم سوال نهایی این است که هتل های گیلان نه تنها اصلا با هتل های کشورهای خارجی قابل قیاس نیستند که فاصله بسیار زیادی با هتل های موجود در شهرهای دیگر ایران مانند مشهد و اصفهان و شیراز و تبریز و تهران و یزد دارند. دلیلش چیست و چه کار باید کرد که هتل های مناسبی در گیلان داشته باشیم؟
ج: فکر می کنم جمعبندی شما خیلی از دایره ی انصاف دور باشد، چرا که با همه ی نقدی که می توان در برخی بخش ها وارد کرد، اما جهت دهی اصلاح امور و ارتقا خدمات بد نبوده است، ما در سالهای گذشته بزرگترین هتل مرکز استان به جهت تنزل خدمات و مستهلک شدن بنا تا سطح 3 ستاره کاهش یافته بود، اما در حال حاضر ساختار فیزیکی هتل تغییر یافته و قدری نیز بر روی نیروی انسانی کار شود از فضای تیره و تار مورد نظر شما خارج شده است یا گروه مهمانسراهای جهانگردی که سالها مستهلک و غیر کیفی شده بودند، در حال حاضر ارتقا یافته اند، منهای مجموعه های موجود، سرمایه گذاری در حال اجرا که بهره برداری برسند، سطح نیاز و انتظارات را برآورده خواهد کرد. به این نکته هم توجه کنیم سرمایه گذاری در گیلان تحت تاثیر نظام اداری نیز قرار دارد دستگاههای اجرایی چون محیط زیست، منابع طبیعی، امور اراضی ، آب منطقه ای و... هر یک سرمایه گذاری در گیلان را از زوایه نگاه خود می بینند و اگر مشکلات اعطا تسهیلات بانکی را به این موضوع اضافه کنیم دلایل عدم روند کند سرمایه گذاری و یا بازسازی هتل های موجود بیشتر روشن می شود، مراکز اقامتی استان گیلان در حالی فعالیت می کنند شرایط جوی و درجه رطوبت بالا بازسازی مستمر این واحدها و حمایت بانک ها را بیشتر می طلبد.

س- یکی از رشته های جدید صنعت گردشگری ، اکوتوریسم است و احداث اقامتگاه های بومی. در شهرهای ایران مخصوصا کویری چند مدل از اقامتگاه های بومی ساخته شده است اما در گیلان با آنکه مثلا موزه روستایی ساخته شده اما هنوز محیطی بومی برای اسکان مسافران ساخته نشده است. دلیلش چیست؟ آیا ضعف در برنامه ریزی کلان و عدم توانایی در جذب سرمایه گذار مناسب نیست؟
ج: در این خصوص اهمیت موضوع را پیش از این عرض کردم، در حال حاضر براساس تفاهم نامه منعقده با صندق کارآفرینی امید، پروژه های بوم گردی و طبیعت گردی تحت حمایت قرار گرفته اند در همین راستا تاکنون 22 پروژه بوم گردی و طبیعت گردی معرفی شده اند که با اجرای این پروژه ها فضای جدیدی از فعالیتهای مورد نظر در این بخش محقق خواهد شد؛ مضافا براین به منظورقرار گرفته فضای ذهنی و اجرایی جامعه محلی با بحث طبیعت گردی و فعال سازی بوم گردی، اقدام مشترکی با تیم جایکا ژاپن با پایلوت کردن روستای جیره سر باقرخاله در حاشیه تالاب بین المللی انزلی به انجام رسانده ایم که بسیار مورد استقبال عوامل محلی و مردم روستا به جهت درک مزیدهای اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی قرار گرفته است و برآنیم این موضوع رو به سایر روستاها بسط دهیم.