مخاطرات انتقال آب دریای کاسپین

پیمان بازدیدی *





دریای خزر یا بهتر بگوییم کاسپین، بزرگ ترین دریاچه جهان، با مخاطرات محیطی زیادی دست بر گریبان میباشد، از جمله گونه های مهاجم مثل شانه دار دریایی که موجب نابود ی تنوع زیستی دریا می شود یا الودگی های نفتی در بالادست یا برداشت سولفات منیزیوم در ترکمنستان و همچنین ورود پساب های فاضلاب های شهری و کود ها و سم های شیمیایی و پایین امدن دبی اب ورودی رودهای مهم به دریا به خاطر خشک سالی منطقه ای همه و همه خطراتی که دریای کاسپین را تهدید می کند.
حال با توجه به عقب نشینی دریای خزر به خاطر ورودی رودها و خشک سالی ، آب شیرین کن های کشورهای حاشیه دریا، موجب مخاطرات زیست محیطی زیادی شده اند،چون قبل از انتقال اب در خروجی اب دریا به لوله های انتقال، اب باید شیرین شود، اب شیرین کن ها اکوسیستم دریا را تا شعاع وسیعی تغییر خواهد داد، موجب گرم شدن اب منطقه خواهد شد که حتی نیم درجه گرم شدن اب دریا در منطقه نفوذ ، باعث نابودی اکوسیستم خواهد شد.
در این بین بعضی از کارشناسان و همچنین دولت اصرار زیادی دارند که انتقال آب هیچ تاثیر منفی نخواهد داشت. اما من چنین اعتقادی ندارم، فقط یک مثال میزنم، اگر شما یک ارزیابی ساده در جا گذاری لوله های انتقال اب داشته باشید متوجه تخریب های وسیعی خواهید شد، چندین هکتار مزارع، کوه دشت و غیره دستخوش این جاگذاری خواهد شد چندین هکتار درخت قطع خواهد شد، و تنوع زیستی نابود خواهد شد، این ها نمونه های کوچک و سطحی تخریب هست، اگر یک برسی و ارزیابی دقیق تر و نگاه موشکافانه داشته باشیم به عمق فاجعه به روشنی پی خواهیم برد.
سوال مهم این است که اب را برای چه مصارفی می خواهیم: کشاورزی، صنعتی، و یا شهری؟ در ایران اولین گام برای رسیدن به توسعه‌ پایدار مدیریت پایدارو بر اساس دانش باید باشد. حلقه مفقوده در بحث مدیریت اب کشور، مدیریت اب و اجرای طرح های نوین باید باشد و ارزیابی و حساب داری سبز. ما باید محاسبه کنیم ببینیم هر متر خاک و محیط زیست اطراف ما که دست خوش تغییرات در این طرح میشود و نابود میشود چقدر ارزش دارد، و بعد ابی که انتقال می دهیم و از ان استفاده میکنیم چقدر ارزش افزوده خواهد داشت. امری که در کشور ما به هیچ عنوان پرداخته نشده، حسابداری سبز به ما می گوید قبل از انجام ، آیا طرح توجیهی اقصادی دارد یا نه. ما هنوز در ایران ارزش یک درخت را به مقدار چوب ان محاسبه میکنیم در صورتی که به مقدار اکسیژنی که در طول حیات درخت تولید میکند باید محاسبه و ارزش گذاری شود بعد پی خواهیم برد که یک درخت بیست ساله در دل کویر میلیارها تومان ارزش دارد. بنابراین نتیجه میگیریم ارزیابی اصولی در طرح انتقال آب دریای کاسپین هم صورت نگرفته بلکه مثل همیشه احساسی بوده و بر اساس منطق نبوده و در راستای همان شیوه ازمون و خطا در طرح ها می باشد. برای توسعه پایدار در ایران عزیزمان باید در هر استان طرح امایش سرزمین داشته باشیم و بر اساس امایش سرزمین پتانسیل های توسعه تعریف شود تا جلوی ازمون خطا ها گرفته شود و شاهد این نباشیم که در دل کویر دریاچه مصنوعی ایجاد کنند یا هندوانه و برنج کشت کنند.
همچنین برای اجرا این طرح می توان تجربیات اینچنینی را در دنیا درنظر گرفت. در همین کشورهای حاشیه خلیج فارس اب شیرین کن ها باعث نابودی تپه های چند هزار ساله مرجانی شدند، و هزاران ماهی و جان دار که به اقتصاد منطقه کمک میکردند به نابودی کشیده شدند. ما باید یاد بگیریم از طبیعت درست استفاده کنیم، تا محیط زیست مان پایدار باشد نه اینکه با دستان خودمان تیشه به ریشه اش بزنیم.
*فعال محیط زیست و رییس تشکل زیست محیطی سرزمین ایده آل ما